Χαρισματικότητα και ταλέντο
Χαρισματικότητα και ταλέντο

Η έννοια της χαρισματικότητας επιδέχεται πολλές ερμηνείες και οι επιστημονικές γνώμες για το ποιές είναι οι ικανότητες, που χαρακτηρίζουν ένα άτομο ως χαρισματικό, παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές και αποκλίσεις.

Ο ιδρυτής και διευθυντής του National Research Center for the Gifted and Talented στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ J. Renzulli, ύστερα από αρκετά χρόνια μελετών των προικισμένων παιδιών, υπέδειξε έναν ορισμό για την χαρισματικότητα, σύμφωνα με τον οποίο:

«Η χαρισματικότητα είναι η αλληλεπίδραση τριών ομάδων βασικών ανθρώπινων χαρακτηριστικών – τωνγενικών ικανοτήτων άνω του μέσου όρου, του υψηλού  βαθμού αφοσίωσης στην εργασία και του υψηλού επιπέδου δημιουργικότητας. Τα προικισμένα παιδιά είναι αυτά που διαθέτουν ή είναι ικανά να αναπτύξουν αυτό το σύνθετο σύνολο χαρακτηριστικών και να τα εφαρμόσουν σε οποιονδήποτε δυνητικά αξιόλογο τομέα της ανθρώπινης επίδοσης. Την εκδήλωση της χαρισματικότητας, επηρεάζουν επιπλέον, παράγοντες της προσωπικότητας και περιβαλλοντικοί παράγοντες».

Οι επιστημονικές προσεγγίσεις που αναφέρονται στη χαρισματικότητα και το ταλέντο προέρχονται από διαφορετικά επιστημονικά πεδία. Η σύγχρονη θεώρηση του τι είναι νοημοσύνη προκύπτει από την υιοθέτηση πολυδιάστατων θεωρητικών μοντέλων, όπως των H. Gardner (πολλαπλή νοημοσύνη), K. Heller, Fr. Gagné, J. Renzulli, Stenberg Tannenbaum, και άλλων. Οι θεωρίες αυτές βασίζονται στην αλληλεπίδραση και στη σύνθεση διαφόρων παραγόντων και όχι στη μονοδιάστατη ερμηνεία του φαινομένου. Μεταξύ των παραγόντων αυτών κυρίαρχο ρόλο έχει η συναισθηματική νοημοσύνη κατά τον Daniel Goleman.

Ο όρος «χαρισματικοί και ταλαντούχοι» μαθητές (gifted and talented) έχει γίνει ευρέως αποδεκτός από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα τα τελευταία χρόνια, χωρίς ίσως να είναι απολύτως ικανοποιητικός και περιεκτικός. Στην ελληνική νομοθεσία η κατηγορία αυτή των μαθητών αναφέρεται και ορίζεται ως «μαθητές με ιδιαίτερες νοητικές ικανότητες και ταλέντα».

Τα χαρισματικά παιδιά παρουσιάζουν εξαιρετικές ικανότητες σε δύο ή περισσότερους τομείς της επιστήμης ή της τέχνης, σε αντίθεση με τα ταλαντούχα, που έχουν ιδιαίτερη ικανότητα σε έναν μόνο τομέα.

Τα χαρισματικά/ταλαντούχα άτομα αποτελούν μια κατηγορία του πληθυσμού με ιδιαίτερες ικανότητες και εκπαιδευτικές-κοινωνικές ανάγκες και απαιτήσεις. Χρειάζονται τους κατάλληλους περιβαλλοντικούς παράγοντες (οικογενειακούς, σχολικούς) για να ανακαλύψουν, να καλλιεργήσουν και να αναπτύξουν το μέγιστο των δυνατοτήτων τους.

Η χαρισματικότητα είναι μια διαφορετικότητα αναγκών και ικανοτήτων που σχετίζεται με την υψηλή νοημοσύνη, την αφαιρετική σκέψη, τη γρήγορη επεξεργασία πληροφοριών και την απορρόφηση τους, την υψηλή δημιουργικότητα,  την επιμονή στους στόχους, την περιέργεια για θέματα πέρα από την ηλικία τους, τις ασυνήθιστες και μοναδικές απαντήσεις, την αυτοπεποίθηση, την προσαρμογή στις μεταβολές της πραγματικότητας και σε νέες καταστάσεις, τα υψηλά επίπεδα αυτογνωσίας, τη συναισθηματική σταθερότητα, την ευαισθητοποίηση για το σωστό και το λάθος, το καλό και το κακό, τις ηγετικές ικανότητες, την τάση να διευθύνουν τις δραστηριότητες που παίρνουν μέρος, κ. ά.

Στην εκπαιδευτική διαδικασία τα όρια αυτά είναι περισσότερο διευρυμένα ώστε να συμπεριλάβουν μεγαλύτερες ομάδες μαθητών (μαθητές που βρίσκονται κοντά στον ορισμό της χαρισματικότητας και του ταλέντου).